Recensie

De beste televisie van november en december 2016

TV-criticus Hans Beerekamp zet de beste Nederlandse programma’s van de afgelopen maanden op een rijtje.

Schuldig (HUMAN)

Doorgaans maken reisseries naar exotische oorden een relatief grote kans om in de tweemaandelijkse top-5 te belanden, maar dit keer zijn maar liefst drie programma’s in de erelijst grotendeels of uitsluitend in Amsterdam opgenomen.

Dat heeft te maken met een toenemende urgentie van problemen rond armoede in eigen land. Zelfs het succes van de nieuwe kinderserie naar Alleen op de Wereld (1878) wijst op de nieuwe relevantie van drama over arm en rijk.

In de categorie ‘verre reizen’ was er ook nog steeds veel goeds te zien. Goede documentaire-regisseurs die normaliter te weinig kansen krijgen (Floris-Jan van Luyn, Arjanne Laan, Elena Lindemans) tilden ook het tweede seizoen van De Muur (VARA), over Cuba, de grens tussen Botswana en Zimbabwe, en Spaans Marokko, naar een hoog niveau. Sinan Can en Thomas Blom rakelden in het tweeluik Onze Missie in Afghanistan (VARA) ongemakkelijke feiten op in Uruzgan. Iets minder overtuigend, hoe alarmerend van toon ook, vond ik de speurtocht van Hanneke Groenteman naar het nieuwe antisemitisme in De Kanarie in de Kolenmijn (EO).

Noodzakelijk in het bewust worden van een veranderende samenstelling van Nederland (ook dat is nadrukkelijk een taak van de publieke omroep) zijn documentaires als Sunny Bergmans Wit Is Ook Een Kleur (2DOC/VPRO), maar ook de lichtere aanpak van bijvoorbeeld Bureau Vooroordeel (VARA) en De Braboneger Verkaast?! (AVRO-TROS).

Populariseren van kennis over de wereld gebeurt soms in verrassende formats. Het Instituut (BNN/NTR) maakt van honderd proefpersonen sociaal-psychologisch speelgoed voor onderzoekers Rob Urgert en Joep van Deudekom. In het net iets te weinig spontane Van A naar B (KRO-NCRV) rijden Katja Schuurman en Daan Nieber in een taxi van Sint-Petersburg naar Nederland en praten honderduit met hun passagiers.

Goed als altijd (maar niet opvallend beter dan voorheen) zijn dit seizoen van Verborgen Verleden (NTR) en van Jeroen Pauws 5 Jaar Later (NTR/NOS) De spelserie Hunted (AVRO-TROS) maakte duidelijk hoe lastig het is om je te onttrekken aan geavanceerde opsporingsmethoden. Onzichtbaar Nederland (VPRO) is een interessant concept over de historie van onze ruimtelijke ordening, maar lijdt net als voorganger Nederland van Boven aan een houterige voice-over.

Het was vooral een topperiode voor Nederlandse dramaseries, met achter de twee hiernaast genoemde producties, (in volgorde): de nauwgezette driedelige, door Tim Oliehoek geregisseerde reconstructie van De Zaak Menten (MAX), het onweerstaanbare schuldbewuste genoegen van Petticoat (KRO-NCRV), waarin Abbey Hoes bijna Chantal Janzen doet vergeten, en de genereus geproduceerde alarmklok voor de Lage Landen Als de Dijken Breken (EO/Eén).

5. De Trek (VPRO)
Van alle reisseries over de wereld in beweging lijkt in deze periode De Trek, over migratie in en vanuit Afrika, het meest relevant. Correspondent Bram Vermeulen bezocht met regisseurs David Kleijwegt en Alexander Oey vier brandhaarden van de nieuwe volksverhuizing: respectievelijk Agadez in Niger, waar we kennis maken met mensensmokkelaars; Zuid-Afrika waar de haat tegen nieuwkomers uit armere landen minstens zo groot is als in Europa; een dorp in Senegal dat dertien inwoners verloor bij een scheepsramp op de Middellandse Zee; Lagos in Nigeria, waar een door Nederland uitgezette ‘gelukszoeker’ moet proberen een bestaan op te bouwen. Goed gemaakt, treft zowel journalistiek als documentair de juiste toon. Onder de reizende tv-makers behoort Vermeulen tot de top van de Eredivisie.

4. The Amsterdam Project (RTL4)
Na de ophef over minder ethische praktijken bij de totstandkoming van hulptelevisie, revancheert RTL zich met The Amsterdam Project, dat wel langdurig aandacht schenkt aan de hoofdpersonen, oprechte betrokkenheid van de presentator kan overleggen, en in de meeste gevallen ook op langere termijn succes mag claimen. Voor Beau van Erven Dorens is het gedurende een jaar volgen van vijf daklozen een kans om te laten zien wat hij waard is: vermogen tot improviseren en werkelijke interesse, tot aan huilbuien toe. Door de hoofdpersonen niet alleen (camera-) aandacht te schenken, maar ook een pinpas die toegang geeft tot een tegoed van 10.000 euro, wordt elk van hen uitgedaagd om weer verantwoordelijkheid te dragen. Dak of geen dak, dat is de vraag.

3. Alleen op de Wereld (VPRO)
Verrassend goed geslaagde poging om een 19de eeuwse roman (Hector Malot) te moderniseren tot een jeugdserie van twintig dagelijkse afleveringen van 10 minuten. Vondeling Rémi wordt nu ontdekt achter het bierkrattenluikje van een supermarkt, zijn stiefvader is een vrachtwagenchauffeur. Scenaristen Mieke de Jong (idee), Anne Hofhuis en Myranda Jongeling en regisseurs Margien Rogaar en Steven Wouterlood creëren een net niet realistisch, maar volledig geloofwaardig universum, dat op een naturalistische manier sociale tegenstellingen in (melo)drama vertaalt. Er is ook ruimte voor de schoonheid en magie van kunst, muziek, opera en steltlopen, voor ware moederliefde en slimme kwajongensstreken. Ook voortreffelijke casting van alle rollen.

2. A’dam E.V.A. III (NTR/VARA/VPRO)
Aanvankelijke reserves bij het eerste seizoen van de fictieve mozaïekvertelling over Amsterdam en Vele Anderen (maar ook over het paar Adam de Heer en Eva van Amstel) moesten in het tweede seizoen al plaats maken voor bewondering. Scenarioschrijver Robert Alberding Thijm en regisseur Norbert ter Hall perfectioneren in het laatste seizoen de formule: de stad bekeken door de blik van talloze bewoners en passanten. Grote thema’s als leven en dood en de liefde worden vermengd met een realistische en ambivalente visie op een uit de hand lopende welzijnsstaat. Politici, ambtenaren, vrijwilligers, iedereen doet zijn best om deze grote verworvenheid in stand te houden, maar vaak gaat het toch mis, omdat nu eenmaal niemand volmaakt is. Zelfde conclusie als bij Schuldig.

1. Schuldig (HUMAN)
Zelden had een documentaireserie zo veel impact (en zo veel kijkers, op NPO1). Regisseurs Sarah Sylbing en Ester Gould, en het als aspirant-omroep herboren HUMAN, streefden dit effect nadrukkelijk na. De fictieserie The Wire, over drugsproblematiek in Baltimore, werd bestudeerd, om een meeslepende montagevorm te bereiken, met onontkoombare muziek van Vincent van Warmerdam. In Vogeldorp, Amsterdam-Noord worstelen bewoners met hoge schulden, maar ook hun hulpverleners, de gemeente en een deurwaarder weten vaak niet hoe het verder moet. Dennis van de dierenwinkel, ex-diva Ditte, kokette Carmelita, maar ook deurwaarder Ed Krom en hulpverlener Paul Scheerder werden zo ongeveer volkshelden. Er wordt nu druk gepraat over structurele oplossingen.